Het merendeel van de bruinvissen die in 2006 aanspoelden op de Nederlands stranden is door verdrinking in visnetten om het leven gekomen. Een ander deel van de bruinvissen bleek vooral niet gezond te zijn. Dit zijn de belangrijkste conclusies uit onderzoek naar de oorzaak van het sterk gestegen aantal dood aangespoelde bruinvissen. De sterke toename van het aantal dood aangespoelde dieren is reden geweest voor minister Veerman van LNV om onderzoek te laten verrichten naar de oorzaken. Het onderzoek is uitgevoerd door IMARES in samenwerking met het NIOZ. Dode bruinvissen worden in alle maanden van het jaar gevonden. Er waren echter twee perioden met bijzonder grote aantallen te onderscheiden. Een eerste golf van strandingen vond plaats in maart en april. Dit waren vooral gezonde, verse dode dieren met volle magen. Deze groep had als belangrijkste doodsoorzaak verdrinking in visnetten. Een tweede golf vond plaats in augustus. Dit waren vooral ongezonde dieren, met geringe vetreserves en vaak lege magen. Verdrinking als doodsoorzaak kwam bij deze dieren vrijwel niet voor.

Veerman heeft in verband met de bruinvisstrandingen een eerste maatregel aangekondigd. De minister wil laten onderzoeken of staande vissersnetten voor de kust kunnen worden uitgerust met apparatuur om bruinvissen af te schrikken. Dat zei hij op 14 december na vragen van Kamerlid Thieme van de Partij voor de Dieren. Zij vroeg Veerman wat hij gaat doen met het bovengenoemde onderzoek, waaruit blijkt dat 53 tot 70 procent van de bruinvissen die dood aanspoelen in visnetten terecht is gekomen. De minister gaf aan dat in de Oostzee is geëxperimenteerd met sonargeluiden die vissen weghouden van netten die voor de kust zijn uitgezet. Uit het onderzoek blijkt dat bruinvissen minder vaak verstrikt raken in de netten van vissersschepen, omdat ze die horen aankomen. In 2006 zijn in Zeeland alleen al 108 dode bruinvissen aangespoeld.

Waarom er de laatste jaren zoveel bruinvissen langs de kusten worden aangetroffen is onderzocht door Colinda Vergeer. Aan de Universiteit Leiden (CML, Biology & Communication) deed ze onderzoek naar de toegenomen bruinvissenstand. Zij vermoedt dat dit in direct verband staat met de toename van de haringpopulatie de laatste jaren. Ze ziet de ontwikkelingen in een positief licht: ‘Het zijn toppredatoren, dus als je bruinvissen ziet, is dat een teken dat het goed gaat met je ecosysteem.’ ‘Van 1940 tot 1980 zijn de bruinvissen weggegaan, vermoedelijk als gevolg van vervuiling en overbevissing op haring’, vertelt Vergeer. Het lijkt erop dat de dieren toen naar noordelijker wateren verhuisden. Inmiddels zijn ze terug, volgens Vergeer omdat ze de haring achterna zijn gezwommen.

Bruinvissen zouden namelijk dol zijn op haring, een vette vissoort. Vette vis bevat meer energie, geen overbodige luxe voor een warmbloedig dier dat zijn hele leven lang in de koude Noordzee zwemt. En er zit er weer haring in de Noordzee. Sinds het dieptepunt eind jaren zeventig is de biomassa met bijna een factor twintig toegenomen. Er zijn niet alleen meer haringen, ze zijn ook vetter. En volgens Vergeer krijgen we daar dus gratis allemaal bruinvissen bij: tussen de hoeveelheid haring in de Noordzee en de hoeveelheid bruinvissen vond zij een sterk verband. Daarbij merkte ze op ‘dat haring en bruinvis beiden vooral in de eerste maanden van het jaar langs onze kust worden gespot, met een piek in februari en maart.’ De bruinvis zwemt naar de haring toe, denkt Vergeer.

Probleem is: ze kan niet bewijzen dat die bruinvissen de haring opeten. Onderzoeken naar de maaginhoud van de dieren liet zien dat ze vooral wijting eten. Dat is niet zo raar, want die onderzoeken zijn gedaan in de jaren tachtig, toen er amper haring was. Omdat de bruinvis een beschermde diersoort is, mag een bioloog niet met een harpoengeweer op pad om een paar beesten omhoog te halen voor onderzoek. De dieren die aanspoelen, zijn bijna altijd jonkies, en die hebben een ander dieet dan volwassen bruinvissen. Bovendien is het niet zo makkelijk om in de stinkende brij in een opengezaagde bruinvisbuik een halfverteerde haring te herkennen. Ondanks die bezwaren is in lopend onderzoek naar bruinvismagen wel weer haring aangetroffen. Vergeer kijkt halsreikend uit naar de publicaties daarover, omdat die haar hypothese zouden kunnen ondersteunen. Helaas worden de vooruitzichten voor de haring voor het komende seizoen een stuk minder rooskleurig ingeschat.